88. โรคกังวล (Anxiety neurosis) / โรคประสาทกังวล (Anxiety reaction)⁽¹⁾_______________

รูปที่ 1 Anxiety Neurosis ⁽²⁾               รูปที่ 2 อาการ  Anxiety Neurosis ⁽³⁾

            โรคกังวล เป็นโรคประสาทที่พบได้บ่อยที่สุด พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชายประมาณ 2 เท่า พบมากในช่วงอายุ 20-35 ปี และวัยสูงอายุ คนทุกระดับการศึกษาและฐานะมีโอกาสเป็นโรคนี้เท่า ๆ กัน

            ผู้ป่วยจะมีความวิตกกังวลเป็นอาการสำคัญร่วมกับมีอาการทางร่างกายเกือบทุกระบบ

สาเหตุ_________________________________________________________________________

            ผู้ที่เป็นโรคนี้ อาจมีสาเหตุทางกรรมพันธุ์ (พบว่าพ่อแม่พี่น้องของผู้ป่วยเป็นโรคนี้ด้วย) หรือเกิดจากบุคลิกเดิมที่หวาดหวั่นวิตกกังวลง่ายหรือขี้อาย หรือเกิดจากความเครียดทางจิตใจ เช่น ปัญหาครอบครัว (สามีเจ้าชู้กินเหล้ามายา เล่นการพนัน ทะเลาะเบาะแว้ง) ปัญหาเศรษฐกิจ (ยากจน ทำนาไม่ได้ผล เป็นหนี้สิน) ปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่การงาน การเรียน หรือเกิดจากการสูญเสีย (เช่น ญาติตาย) เป็นต้น

            ผู้ป่วยอาจมีอาการของโรคนี้ทันทีที่เกิดความเครียดหรือภายหลังจากเกิดความเครียดเป็นเวลานาน

อาการ_________________________________________________________________________

            ผู้ป่วยจะมีความวิตกกังวลโดยไม่มีสาเหตุชัดเจนหรือ จากสาเหตุเล็กน้อยที่ไม่สมเหตุผลหรือวิตกกังวลเกินเหตุ

            อาการสำคัญที่พบได้ทุกคน คือ นอนหลับยาก (เมื่อเข้านอนแล้ว กว่าจะหลับใช้เวลานาน) และอาจมีอาการฝันร้ายบ่อย

            ผู้ป่วยจะมีอาการหงุดหงิด โมโหง่าย ไม่มีสมาธิ ตื่นเต้นตกใจง่าย มักมีอาการใจสั่นใจหวิว เหนื่อยง่าย อ่อนเพลียปวดมึนศีรษะ เวียนศีรษะ หน้ามืดบ่อย เบื่ออาหาร ชาหรือวูบวาบตามตัวและแขนขา มือสั่น เหงื่อออกง่าย

            ผู้ป่วยอาจบ่นว่าอาการหายใจไม่พอ (หายใจไม่อิ่ม) จุกแน่นในลำคอ ออกร้อนในท้อง หรือเจ็บหน้าอก (บ่นเจ็บหน้าอกไม่เป็นเวลา อยู่เฉย ๆ หรือเวลานอนก็เจ็บ แต่เวลาออกกำลังหรือทำอะไรเพลินหายเจ็บ)

            บางคนอาจมีอาการจุกเสียดท้อง คลื่นไส้ ท้องผูกหรือถ่ายเหลวบ่อย

            บางคนอาจมีอาการหายใจหอบและมือจีบเกร็ง ซึ่งเป็นอาการของโรคหอบจากอารมณ์ (89), ชัก (โดยยังรู้สึกตัวดี ไม่กัดลิ้น ไม่ตกเตียง ไม่ปัสสาวะรดที่นอน), มีอาการซึมเศร้า, ท้อแท้สิ้นหวัง หรือไม่มีความรู้สึกทางเพศ

            ผู้ป่วยอาจมีความรู้สึกกลัว เช่น กลัวตาย กลัวเป็นโรคหัวใจ โรคกระเพาะหรือมะเร็ง

            ผู้ป่วยส่วนมากยังสามารถทำงานหรือดำเนินชีวิตได้เป็นปกติ การตรวจร่างกาย มักจะไม่พบสิ่งผิดปกติ บางคนอาจมีความดันเลือดต่ำเล็กน้อย มือเท้าเย็น เหงื่อออก หน้าตาท่าทางไม่สบายใจหรือวิตกกังวล

การรักษา______________________________________________________________________

            1.  ให้ยากล่อมประสาท ได้แก่ ไดอะซีแพม (ย17.2) ขนาด 2 มก. 1 เม็ดวันละ 2-3 ครั้ง ถ้านอนไม่หลับให้ยานี้ ขนาด 5-10 มก. ก่อนนอน ไม่ควรให้ยาติดต่อกันนานเกิน 2 เดือน เพราะอาจทำให้ติดยาได้ เมื่ออาการดีขึ้น ควรหยุดยา

            2.  ให้ยารักษาตามอาการ เช่น ให้ยาแก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ (ย13), ยาแก้ปวด (ย1), ถ้าเบื่ออาหารให้วิตามินรวมหรือบีรวม (ย24)

            3. พยายามพูดคุยซักถามสาเหตุที่เป็น รับฟังการระบายทุกข์ ให้กำลังใจและคำแนะนำ ให้ความมั่นใจแก่ผู้ป่วยว่าไม่ได้เจ็บป่วยด้วยโรคหัวใจหรือโรคทางกายที่ร้ายแรงแต่อย่างใด และโรคนี้มีทางรักษาให้หายขาดได้

            4. แนะนำให้ผู้ป่วยหมั่นออกกำลังกาย (เช่นเดินเร็ว วิ่งเหยาะ ขี่จักรยาน ว่ายน้ำ) และพยายามทำใจให้สงบ ฝึกผ่อนคลายความเครียด ด้วยการหายใจเข้าออกลึก ๆ ทุกวัน ในเวลาเช้าและเย็นนานครั้งละ 5-10 นาที หรือทำสมาธิเป็นประจำ

            5.  ถ้าอาการไม่ดีขึ้นภายใน 1-2 เดือนหรือผู้ป่วยมีอาการซึมเศร้า ท้อแท้ สิ้นหวัง หรืออยากตาย ควรส่งโรงพยาบาล เพื่อตรวจวินิจฉัยให้แน่ใจ ถ้าเป็นโรคกังวลจริง ก็จะให้การรักษาแบบเดียวกัน

            ในรายที่มีอาการซึมเศร้า ท้อแท้สิ้นหวัง อาจให้ยาแก้อาการซึมเศร้า เช่น อะมิทริปทีลีน (ทริปตานอล) ขนาด 10 หรือ 25 มก. วันละ 1-3 ครั้ง

            ถ้ามีอาการเหนื่อยง่าย เหงื่อออก มือสั่น ใจสั่น ชีพจรเต้นเร็วกว่านาทีละ 100 ครั้ง อาจให้ยาปิดกั้นเบตา เช่น โพรพราโนลอล (Propranolol) ครั้งละ 10-40 มก. วันละ 2-3 ครั้ง ยานี้อาจทำให้ชีพจรเต้นช้าและความดันตก หน้ามืด วิงเวียน เป็นลมได้ และห้ามใช้ในคนที่เป็นหืด

            ผลการรักษา ขึ้นกับสาเหตุและตัวผู้ป่วย ถ้าเกิดจากความเครียดจากปัญหาที่สามารถแก้ไขได้ และผู้ป่วยมีความเข้าใจในตัวเองดี ก็อาจหายได้ง่าย แต่ถ้าเกิดจากปัญหาที่แก้ไขยาก หรือผู้ป่วยมีบุคลิกเดิมเป็นคนคิดมาก ก็อาจเป็นเรื้อรังได้

ข้อแนะนำ______________________________________________________________________

            1.  เนื่องจากอาการที่พบในผู้ป่วยโรคกังวล อาจคล้ายกับโรคทางกายได้หลายอย่าง ดังนั้น ก่อนจะวินิจฉัยว่าเป็นโรคนี้ ควรซักถามและตรวจร่างกายให้แน่ใจว่าไม่ใช่โรคทางกาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้าผู้ป่วยมีอาการน้ำหนักลด ซีด ชีพจรเต้นเร็วหรือไม่สม่ำเสมอ มือสั่น เหงื่อออกมาก หรือเจ็บหน้าอกเวลาออกแรงมาก ๆ อาจเป็นคอพอกเป็นพิษ (121), โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ (97), หรือโรคหัวใจขาดเลือด (96) ได้

            2.  การรักษาผู้ป่วยประเภทนี้ นอกจากการให้ยากล่อมประสาทแล้ว ยังต้องอาศัยการพูดคุย ฟังการระบายทุกข์ของผู้ป่วย ให้กำลังใจและปลอบใจผู้ป่วยเป็นสำคัญ ดังนั้นจึงควรให้เวลาพูดคุยกับผู้ป่วยให้มาก

            3.  ห้ามบอกผู้ป่วยอย่างผิด ๆ ว่าเป็นโรคหัวใจ โรคหัวใจอ่อน โรคประสาท โรคประสาทอ่อน โรคประสาทกระเพาะ โรคประสาทหัวใจ โรคความดันต่ำ เลือดน้อย เป็นต้น เพราะผู้ป่วยจะไม่เข้าใจและเพิ่มความวิตกกังวลยิ่งขึ้น ทางที่ดีควรค่อย ๆ อธิบายให้ผู้ป่วยเข้าใจถึงสาเหตุของโรคนี้ และหาทางแก้ไขปัญหาของผู้ป่วย

            4.  ผู้ป่วยบางคนอาจฝังใจว่าตัวเองเป็นโรคหัวใจ โรคกระเพาะ โรคความดันต่ำ และอาจขอตรวจเอกซเรย์ ตรวจคลื่นหัวใจ หรือขอร้องให้ตรวจรักษาในสิ่งที่ไม่จำเป็น ก็ควรพยายามอธิบายให้ผู้ป่วยเข้าใจ

เอกสารอ้างอิง___________________________________________________________

            1. สุรเกียรต์  อาชานานุภาพ. ตำราการตรวจรักษาโรคทั่วไป: หลักการวินิจฉัยและการ

                        รักษา/280โรคและการดูแลรักษา.กรุงเทพ: พิมพ์ดี กรุงเทพฯ. พิมพ์ครั้งที่ 3. 2544.

            2. www.ayurvedicdietsolutions.com (picture: “รูปที่ 1 Anxiety Neurosis”)

            3. altered-states.net (picture: “รูปที่ 2 อาการ Anxiety Neurosis ”)

ผู้เรียบเรียงข้อมูล นายธวัชชัย  ธูปอ่อน ผู้ตรวจสอบ อ.ธีราพร  ชนะกิจ

วันที่เรียบเรียงข้อมูล 24 เมษายน 2551